Theo các công-trình nghiên-cứu mới đây của các giáo-sư Seidenfaden và Averyanov đã có hơn 900 loại lan được tìm thấy ở Đông-dương. Vì đó là một vùng rộng lớn, chưa khai-thác nên danh-sách hoa lan ở Việt-Nam, Lào, và Căm-bốt sẽ còn dài hơn nữa. Hiện nay có ít nhà thảo-mộc-học chịu cất công khám phá các khu rừng nằm trong những rặng núi phân chia ba xứ từ hồi người Pháp rời khỏi Đông-dương vào đầu những năm 50. Sau khi tìm thấy ít nhất hai loại động-vật có vú trong 4 năm qua, nhiều loại động vật và thực vật trong đó có hoa lan đã được khám-phá. Các giới chức sở tại cũng tin sẽ có vài loại lan được tìm thấy mỗi năm. Năm 1993, tiến-sĩ Haager đã tìm thấy 5 loại lan Việt-nam mới. Hai năm trước, T.S Averyanov tìm ra một loại lan Nữ-hài màu vàng tên Pap. helenae. Năm 1997 lại tìm được lan hồ-điệp Phalaenopsis chibbae ở cao-nguyên trung phần Việt-Nam, chưa kể vài loại lan khác do Seidenfaden cùng vài người nữa khám phá ra. Cây lan nổi tiếng Pap. delenatii tưởng đâu đã tuyệt chủng vì không còn thấy ngoài thiên-nhiên nhưng ba hay bốn năm trước đây, các dân sắc-tộc và thợ rừng địa phương lại thấy xuất hiện tại rừng núi Bi-đúp thuộc cao-nguyên trung phần, xa cả ngàn cây số về phía nam Bắc bộ. Dân sưu-tầm lan từ Saigon lên cũng nhìn nhận có hàng ngàn loại lan mới ở địa-phương.
Là một người yêu thích thiên-nhiên từng sống ở Việt-Nam từ 1989, chúng tôi đã chứng kiến những cảnh phá rừng, hủy hoại đời sống thiên nhiên. Diện- tích rừng đã bị thu hẹp một cách nhanh chóng. Ngày nay rừng bao phủ Việt-nam còn chưa được một phần tư. Năm mươi năm trước, rừng còn bao phủ được hơn nửa diện-tích. Chiến-tranh Đông-dương đã chấm dứt, không còn thuốc khai-quang nhưng vì tham tiền, việc xử-dụng bừa bãi phân hoá học và thuốc trừ sâu, đốn cây và đốt rừng, thiếu quản-trị với những quyết-định hành-chánh không thích-hợp trong việc xử-dụng đất đai là kẻ thù chính của sự sống, làm biến dạng môi-trường sinh-học ngày nay. Hoa lan đã bị đốn hạ cùng với những danh mộc khác. Gỗ xúc được chở ra bến cảng còn cành với những cây bám quanh bị bỏ khô héo rồi chết. Xẻ gỗ cũng không phải là lý-do chính hủy hoại loài lan. Bì-đúp, vùng đất mới của cây Pap. delenatii ở miền nam không những bị đe doạ bởi ngành xẻ gỗ, mà còn bị thu mua bừa bãi của dân sắc-tộc rồi đem bán cho các tay trung-gian xuất-khẩu trái phép sang Âu-châu qua ngã Đài-Loan. Ở Hà-Nội, du-khách mua hàng trăm cây Pap. helenae mới tìm được bán sang Đức. Người Á-châu coi cây "Ludicia discolor" và cây "Anoetuchilus" là thần-dược chữa bệnh nên được xuất cảng từ Việt-Nam qua Đài-loan như rau sống. Rất ít người, kể cả chính-quyền, để ý đến điểm này. Người dân điạ-phương coi cây Lan rừng chẳng khác nào người dân Âu-châu nhìn cây hoa cúc dại!
Chúng tôi là người ngoại-quốc, chỉ có hai cha con nên chẳng làm được gì cả. Nhưng ít nhất chúng tôi cũng ghi nhận được những cây gì đang mọc ở trong rừng. Chúng tôi bắt đầu chụp hình những cây Lan đang trổ hoa và nếu có thể đem được vài cây về trồng trong vườn. Đến nay, chúng tôi đã thu lượm được khoảng 250 giống cây sống tại miền Nam Việt-Nam gần những tỉnh của Căm-Bốt. Việc tìm kiếm các bản vẽ cùng với những chú-giải về hoa và các dữ-kiện liên hệ thì lại có nhiều hơn. Dầu sao thì chụp hình cũng dễ hơn trồng cây Lan giữa cái nóng của Saigon. Khoảng 350 giống với loài được trồng nơi hành lang. Phần lớn là những cây nguyên chủng (species). Vài cây đã được xác định chắc chắn chủng loại.
Trong số những cây này có vài cây đáng lưu ý như cây Bulbophylum simondii được coi như là loài chỉ thấy trong mẫu mà thôi( holotype ). Chúng tôi có dịp quan-sát và chụp hình cây Eparmatostigma dives mà các nhà thực-vật-học chỉ được biết được qua một chiếc lá và một phần của cái dò hoa (inflorescence) mà thôi. Cây Pomatocalpa grandis được nhận ra qua hình vẽ kèm với vài giòng chú-thích. Chúng tôi đã chụp hình được 36 loại cây đặc-hữu của Việt-Nam và tìm được 5 loại cây nguyên giống mà chúng tôi coi như một báo-cáo mới nhất về thực-vật của Việt-Nam hay của Đông-Dương.
Mức độ phá rừng ở Việt-Nam đang trong tình trạng báo động; đốn gỗ bất hợp pháp đang hoành hành; dân cư mới tới định cư đang đốt rừng và chính quyền nhắm mắt khi có viên-chức nhà nước can dự vào. Thêm vào đó, vào tuần lễ cuối tháng Ba năm 1998, một nghị-định mới của Thủ-Tướng chính-phủ cho phép khai thác gỗ để xuất-cảng ván gỗ và hàng công-nghệ bằng gỗ.
Chính quyền ấn định khoảng 60 vùng được coi như công-viên quốc-gia, khu bảo tồn hay vùng kỷ-niệm mà không biết cách quản-trị. Chúng tôi không cho đó là một cách cáo lỗi thoả đáng. Đây hoàn toàn là một sự thiếu chú tâm toàn bộ đến môi-trường của Việt-nam hiện nay. Hy vọng những cây chúng tôi mang về sẽ là một phần trong bộ sưu-tầm của Công-viên Thảo-Mộc Thành phố Prague và là một chứng-tích cho sự biến mất các loại Lan với vẻ đẹp e lệ của Đông-dương.
Thành-Phố Hồ-chí-Minh, tháng Tư năm 1998 Alexander và Karel Petrzelka
According to the recent works of Professors Seidenfaden, Averyanov there are more than nine hundred species of orchids described from Indochina so far. Since there are vast areas still unexplored, there is a high possibility that the list of orchids of Vietnam, Laos and Cambodia will be much longer. There were a few serious botanists visiting forests of mountain ranges dividing these three countries since the French left Indochina in early fifties. After the confirmed discovery of at least two new species' of large mammals in last four years, many new animals and plants including orchid species could be expected. Even localities thought to be well known and explored bring some orchid surprise each year. In 1993, dr. Haager described 5 new taxa of Vietnamese orchids. Two years ago, Averyanov had found a yellow Ladies' slipper, Paphiopaedilum helenae. And, in 1997, Phalaenopsis chibbae from the Central Highlands of Vietnam was diagnosed, not to mention several other, described by Seidenfaden and others. The population of the famed Paphiopedilum delenatii was presumed extinct or destroyed and the plant wasn't confirmed from the wild since its found. Three or four years ago, thousand kilometres southwards from Tonkin, the original locality, this plant was found anew by local tribesmen and loggers in Bi Dup Massive in the Central Highlands. New locality with thousands of specimen was confirmed by collectors from Saigon.
As Nature lovers living in Vietnam since 1989 we have had seen the vanishing of forests and all walks of forest life. The forest cover is shrinking very rapidly. Today, less than one fourth of Vietnam is covered by forest, fifty years ago it was more than a half. The wars of Indochina are over, no defoliants any more, but hunger for hard currency, over-usage of chemical fertilisers and insecticides, slash and burn agriculture, mismanagement and improper administrative decisions on the land use are the most important enemies of life and the biodiversity of these days. Orchids are cut down with meranti, keruing and other kinds of hardwood trees. Logs are taken away to the port and branches full of epiphytes remain left to dry and die. Logging is not the only reason of orchid vanishing. Bi Dup, the new locality of Paphiopedilum delanatii in the South isn't threatened by logging alone, but it is over-collected by hilltribe people, who sell the plants to middlemen for illegal exportation to Europe via Taiwan. In Hanoi, hundreds of newly described Paphiopaedilum helenae are bought by "tourists" and smuggled to Germany. There is a belief of the curative powers of Ludisia discolor and Anoectochilus' species among Asians, therefore these plants are exported from Vietnam "en masse" to Taiwan, declared as "vegetables". Very few individuals, no authorities at all who care about this, forest orchids are considered by locals being ordinary as daisies are for Europeans.
We are foreigners and a father-and-son team only, so there is almost nothing we can do about it. Therefore we decided to make a record at least of what was growing in the forest. We started to make photos of orchids in flower, and, if possible, we took some plants home to our garden for further cultivation. Today, our living collection of local orchids represents roughly 250 taxons from the southern part of Vietnam and adjacent provinces of Cambodia. The collection of prints (with basic description of flowers, data on occurrence, flowering and variability) is much larger, as it is much easier to take pictures than to grow mountain orchids in the heat of Saigon. There are about 350 species of 84 genera in our gallery of close-ups, most of them identified to the species' level, in some plants we are certain about the genus only.
Among them there are some worth of mentioning, e.g. Bulbophyllum simondii which has been known by the holotype only. We had the opportunity to observe and photograph Eparmatostigma dives, known from the herbarium by a part of inflorescence and a leaf, and, Pomatocalpa grandis, only known by a herbarium specimen supported by colour sketch with short description. We have portraits of 36 Vietnamese endemites and founds of other 5 species' we presume as a new botanical records for Vietnam and/or a new record for Indochina.
The pace of the forest destruction in Vietnam is alarming. Illegal logging is rampant, new settlers burn their new fields and the authorities turn blind eye as the officials are involved, anyway. The Government declared about 60 areas as National parks, reserves or monuments, but there are no means to implement the desired and desperately needed protection. We don't buy such an excuse, it is a total lack of general environmental awareness of today's Vietnam.
Hopefully, our plants will become a part of the collection of the Prague's Botanical Garden soon as a reminder and an example of the disappearing and shy beauty of the orchids of Indochina.
Hochiminh City, April 1998 Alexander and Karel Petrzelka
By the way, in the last week of March 1998, a new decree of the Prime Minister now permits the exploitation of hardwood for exports of traditional handicrafts, sawn timber et cetera.
Curriculum Vitae Brief Tóm Tắt Tiểu Sử
Karel PETRZELKA, born 1945 12 05, Prague, Czech Republic Married, three children Master of Law, Charles´ University, Prague (1968)
1969 – 1975 - various posts in international business (ore mining) & trade (natural gas, solid fuels)
1975 – 1988 - Director of Czech mining companies in France, Portugal, Morocco, Nigeria
1989 – 1994 – Diplomatic Service – Vietnam
1994 – 1998 – Director of Czech companies (environmental protection oriented) in Vietnam, Thailand, Singapore
1999 – 2006 – Association of Czech Electronic Production (European commercial and corporate law, international organizations)
2007 – Czech Confederation of Industry – advisor
Membership - current: Various professional organizations and advisory bodies at Republic- and European Union level Czech Entomological Society, Czech Union for Nature Conservation, Czech Orchid Society
Membership – former: Greenpeace CR (Member of the Board), Siam Society
Karel PETRZELKA, born 1945 12 05, Prague, Czech Republic
người đã xem trang này và đã có 
