Cánh môi của lan đã lừa thành công các chú ong đực khi nghĩ nó là một con ong cái và không kềm chế đã xuất tinh. Ảnh: Newscientist.

NewScientist.com Online - 10/4/2008 - Ít ai có thể cưỡng lại sự hấp dẫn của bông hoa đẹp, nhưng một số con ong bắp cày còn mu muội hơn cả người yêu hoa. Khi đứng trước một bông hoa đẹp, ong đực không thể kiềm chế mà xuất tinh ngay trên cánh hoa.

Rất nhiều côn trùng tưởng lầm các bông hoa là con cái, nhưng trường hợp như những con ong bắp cày này thì thật là hiếm. Nhà sinh vật học Anne Gaskett tại Đại học Macquarie ở Sydney, Australia đã làm một cuộc nghiên cứu mối liên hệ giữa ong bắp cày và 2 loài phong lan Australia và cho biết: "Thật khó [để những con ong này] cưỡng lại sự hấp dẫn của bông hoa".

Phong lan vẫn nổi tiếng thu hút với tài "tán trai". Gaskett đã nói, nhưng sức thu hút các con ong đực đến với hoa có thể rất phức tạp để thuyết phục được ong đực đó là một cô nàng xinh gái.

Phí phạm tinh dịch
Hoa lan được biết đến là một trò chơi cho con đực. Rất nhiều loài tạo ra những mùi hương giống con cái để dụ các anh chàng phát tán phấn hoa cho mình. Nhưng hầu hết các loài côn trùng đều chỉ đậu trên cánh hoa rồi bay đi.

Tuy nhiên, Gaskett nhận thấy rằng loài ong bắp cày (Lissopimpla excelsa) dành rất nhiều thời gian quanh quẩn ở cánh lưỡi của lan. Nhiều con còn để lại đốm nước trên cánh hoa sau khi bay đi. Gaskett nói với báo New Scientist "Chúng tôi quyết định thực hiện cuộc thí nghiệm để kiểm tra xem chúng có để lại tinh trùng trên những cánh hoa không."

Các nhà sinh vật học đã khẳng định những đốm nước đó chính là tinh trùng mà ong bắp cày để lại khi nhìn dưới kính hiển vi.

Tiếp đến, Gaskett thực hiện cuộc thí nghiệm để xem các con ong "ân ái" với bông hoa như thế nào, và liệu chúng có rút ra bài học từ những lần bị lừa.

Trẻ tuổi và ngây thơ
Trong lần đầu tiên viếng thăm cánh lưỡi hoa lan, gần ¾ các anh chàng để lại tinh trùng trên cánh hoa. Nhưng sau nhiều lần viếng thăm tiếp theo, hầu hết đã dừng việc giao hoan với người đẹp.

Gaskett nói "Có thể chúng không được chỉ dẫn là những con ong cái thực sự trông như thế nào nên đã nhầm phong lan là con cái"

Nhưng tại sao hoa lan lại nghĩ ra trò lừa phỉnh như vậy? Gaskett nghĩ rằng các thí nghiệm của cô ta cho thấy đó có thể là một cách giúp chúng phát tán hạt giống của chính mình.

Gaskett nói "Những bông hoa tạo ra hành vi xuất tinh ở côn trùng có tỷ lệ thụ phấn cao nhất trong các loài tương tự. Tôi cho rằng việc xuất tinh chỉ là một tác dụng phụ của việc bông hoa quá quyến rũ".

Phớt lờ bạn gái?
Gaskett cho rằng cuộc sống sinh sản kỳ quặc của ong bắp cày có thể lý giải vì sao con đực không thể phân biệt hoa lan. Ong cái có thể tự sinh con mà không cần tới con đực, và nếu chúng giao phối với nhau thì chỉ tạo ra con cái.

Gaskett nói "Nếu bạn là cái và bạn không thể gần gũi với con đực chỉ vì nó đang 'tằng tịu' với hoa lan, thì bạn vẫn có thể sinh sản được".

Kẻ chiến thắng thật sự chính là hoa lan. Bằng cách lừa ong đực lãng quên ong cái và khi ong cái tự sinh thì lại tạo thêm nhiều ong đực, cánh lưỡi của lan đã bảo đảm được nòi giống cho mình, Gaskett đưa giả thuyết như vậy .

Florian Schiestl một chuyên gia hoa lan tại Đại học Zurich ở Switzerland, đã nói "đây là một giả thuyết thú vị". Một thí nghiệm đơn giản có thể thấy quần thể hoa lan có nhiều hoa đực hơn những giống khác điều đó nghĩa là hoa không lôi cuốn.

> Video phong lan lừa ong đực
(để có thể xem được video này, các bạn phải có Adobe Flash Player, bạn có download tại Website của Adobe)


Tài liệu tham khảo: American Naturalist (DOI: 10.1086/587532)