"Nhất nước nhì phân tam cần tứ giống", nhà nông nói vậy. Cây cối cần nước để làm hoà tan những chất khoáng, những chất bổ dưỡng cần cho cây. Nếu không có nước, cây sẽ héo tàn rồi chết. Yếu tố thứ hai mà cây cần là phân bón. Không có phân, cây sẽ không tốt được mà chậm lớn hoặc èo uột. "Người đẹp vì lụa, Lúa tốt vì phân". Giống có tốt thì hạt, hoặc cây con sinh ra mới tốt. Nhưng nhà trồng tỉa lại cho "Cần" còn quan trọng hơn. Và trong yếu tố "Cần" thì việc làm cỏ giữ vai trò chính yếu.

Tại sao phải làm cỏ?

1. Cỏ làm cảnh

Hạt cỏ nói chung có sẵn trong đất, trong các vật dụng để trồng cây, trong phân bón nhất là phân chuồng, trong không khí và trong gió. Gió có thể mang hạt cỏ đi xa hàng trăm dậm. Vậy ít nhiều ta cũng thấy trong chậu lan những cây lạ mà mình không muốn nó mọc chung với lan.

Những cây lạ này đôi khi còn mọc mạnh hơn cả cây lan mình trân quý. Ngoài một số cây nhỏ có thể dùng làm vật che cho đất trồng khỏi mau khô như cây "cóc mẳn" hoặc cây "Sam sữa", còn lại những cây lớn hơn như cỏ các loại, cây me đất, đều không có lợi mà có hại cho cây, nhất là cho cây lan.

2. Cỏ che đất

Không có lợi trước tiên là cỏ dại nói chung chiếm chỗ của cây lan với không gian hạn hẹp của một chậu nhỏ. Cỏ dại hút bớt nước và độ ẩm cần cho cây Lan. Cỏ dại ăn bớt phân đáng lẽ dành cho hoa lan.

Cuối cùng cỏ dại xum xuê làm cho cây lan không phát trỉển được. Cỏ dại còn che khuất phần nào ánh sáng cần cho cây tăng trưởng, ra hoa, kết trái.Cỏ dại um tùm làm cho cây lan ngộp, không thoáng khí,cây lan như bị " nuốt", lớn không nổi.

3. Cỏ lấn vào chậu lan

Vấn đề làm cỏ.

Khi thấy cỏ dại nói chung mọc trong chậu lan ta cần phải nhổ ngay khi rễ còn ngắn. Ngược lại, nếu để cỏ đã mọc cao, rễ đã dài ăn lấn vào rễ lan thì việc nhổ cỏ khó khăn hơn. Mỗi khi nhổ cỏ ta đã làm động đến rễ lan. Sự lay động mạnh làm cho rễ lan bị long ra khỏi đất trồng hay bị đứt, giập, dễ cho vi trùng xâm nhập hoặc làm cho cây lan èo uột phải một thời gian sau cây mới phục hồi được.

4. Cây me đất

Khi làm cỏ chúng ta còn phải cắt đi những cành chết, khô héo, không còn ích lợi cho việc tăng trưởng của cây lan. Các bẹ già lâu ngày làm cho cây lan chậm lớn. Nên xé dọc các bẹ ra làm hai rồi mới tước ra khỏi thân cây. Cũng nên để ý khi bóc bẹ vì nằm bên trong có thể là mầm non, dễ bị giập, gãy. Ngoài ra, ta cũng phải cắt các củ lan đã úng nước đen, đôi khi có mùi hôi. Nên dùng kéo sắc, đã khử trùng cắt ngay chỗ tiếp giáp với các củ còn tốt. Nếu được nên bôi bột lưu huỳnh vào chỗ cắt để tránh làm độc.

Khi nhổ cỏ nên dùng tay trái đè lên đất trồng và tay phải kéo cỏ lên. Làm vậy để tránh nhổ cả rễ cây lan lên. Đối với những cây hay cỏ dại nằm trong kẽ của cây lan ta nên dùng kìm có mỏ dài, kẹp lấy cỏ và xoắn cho đến lúc kéo được cả rễ cỏ lên. Ráng đừng để sót rễ, thân cỏ vì nó sẽ mọc lại trong một thời gian ngắn.

5. Cây rau sam

Nhân tiện làm cỏ cho lan ta có dịp quan sát tình trạng sức khoẻ cúa cây lan. Chậu lan có khô nước quá không? Nếu chậu nhẹ hơn bình thường tức là cây khô nước đã lâu. Khi thấy cỏ dại chết khô cũng là một biểu hiệu của sự thiếu nước. Ta cũng thường xuyên xem các vòi nước có tưới đều các cây trong green house không? Đôi khi vòi nước bị hư hay cây lan bị che chắn nước không tới một số cây trong vườn. Khi bóc các bẹ của cây lan ta có dịp khám xem cây lan có bị virus, bị rầy rệp, bị màng nhện giăng mắc.

6. Cây sam sữa

Nếu chậu lan ướt sũng tức khi tưới, nước đã không thoát được. Nếu để lâu, cây lan bị úng nước, thối rễ và chết. Nguyên nhân của tình trạng này là vòi nước dội vào một cây quá nhiều nước, đất trồng đã mục, mủn, các lỗ thoát nước bị bịt kín. Nhân dịp này ta thay chậu, thay đất trồng hoặc dùng chiếc đũa soi tạm thời cho nước thoát ra nếu đất còn dùng được.Nếu tình trạng không khá hơn ta nên nhúng toàn chậu lan vào nước và xóc cho nước bùn thoát ra. Biện pháp này chỉ tạm thời, chờ ngày thay chậu.

7. Cây cóc mẳn

Nói chung là làm cỏ nhưng thực ra nhờ làm cỏ ta có dịp chăm sóc cây lan kỹ càng hơn. Công việc này cần thực hiện quanh năm nhất là vào mùa tăng trưởng. Nếu để ý ta thấy cỏ sẽ mọc mau hơn sau khi bón phân. Lá lan thường bị cháy nếu tưới nước lúc nắng gắt hay tưới quá nhiều phân. Phần lá lan bị cháy cần được cắt bỏ.Nên cắt chéo theo chiều dài để giữ vẻ tự nhiên cho lá. Lá lan còn dính bụi hoặc màng nhện cần được chùi bằng khăn nước theo chiều dọc của lá.

Rễ lâu ngày, đã khô cũng được cắt bỏ để chỗ cho rễ non. Có những cây khi tưới bị chóc rễ, thiếu đất trồng, cần thêm vỏ cây để giữ cây được thăng bằng, bảo vệ rễ khỏi khô.Lợi dụng lúc làm cỏ để xem cây lan có bị ốc sên tấn công hay không. Lá bị cắn, đất trồng có vết dãi sên óng ánh, trước tiên phải tìm kiếm xem ốc sên trốn đâu đó, kế tiếp rải thuốc trừ sên trên mặt đất trồng sau khi tưới. Nên rắc thuốc sên vừa phải vì quá nhiều thuốc làm cây như bị còi.

Khi làm cỏ, chúng ta có cơ hội sửa cho cây mọc thẳng thắn, chống những cành rũ xuống, sửa lại cành hoa bị kẹt không nở được. Tóm lại, làm cỏ cho lan là làm đẹp cho hoa lan. Cây hoa gọn ghẽ, sạch, đẹp,xum xuê, chứng tỏ người trồng biết chăm sóc cho cây. Điều này rất cần khi chuẩn bị đem hoa lan đi triển lãm.

Có thể nói nhìn chậu hoa mà biết được cố gắng chăm sóc của chủ nó.

07-2009