BQT: Chúng tôi vừa nhận được bài viết về phát hiện cây lan mới tại Phú Quốc - Việt Nam của các nhà khoa học Lý Thọ và Nguyễn Tấn Chiến gởi cho. Thành thực cám ơn các anh Lý Thọ, Nguyễn Tấn Chiến.
Tên Việt Nam: Lan Lê Nhiều Hoa Tên khoa học:Lecanorchis multiflora J. J. Sm
1. Mô tả: - Địa lan hay Lan hoại sinh, hợp trục, không lá, không diệp lục tố, có căn hành ngắn dưới đất. - Phát hoa là chùm kép; cuống phát hoa như chỉ, cao 15 cm màu đen, mang vài hoa thưa trên cọng dài 2,5-3,0 cm. - Hoa to 2 cm, màu nâu hoặc màu tím bên ngoài, màu trắng bên trong; đài rời; môi không móng, không linh động và có rất nhiều phụ bộ như những lông dài từ đầu đến cuối môi. - Nang hình trụ dài, 6 cạnh, 1 buồng với 3 đính phôi trắc mô, to 2 x 0,2 cm, trên cuống dài 0,5 cm.
Lan lê nhiều hoa – Lecanorchis multiflora J. J. Sm.
2. Định danh: - Căn cứ vào mô tả, mẫu thu thập và ảnh chụp trên thực địa; - Căn cứ vào các tài liệu: . Sách như: Các chi họ Lan của Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam của A. Schuiteman & Ed de Vogel (2000), trích yếu được cập nhật hóa về các loài Lan của Việt Nam của Leonid V. Averyanov & Anna L. Averyanova (2003), cho biết có 1 loài duy nhất là Lecanorchis javanica Blume, phân bố thuộc tiểu vùng hệ thực vật Trung Trường sơn, nhưng chỉ ở phần lãnh thổ của Việt Nam; và xác định loài này rất hiếm, đang bị tiêu diệt. . Trên mạng (Internet): + www. Orchisasia.org, → Lecanorchis javanica Blume. + www. Orchispecies.com → Lecanorchis seidenfadenii Szlach & Mytnik, 2000 → Lecanorchis vietnamica Aver., 2005 + images.google.com.vn → Lecanorchis multiflora J.J.Sm. Chúng tôi nhận thấy mẫu Lecanorchis multiflora J. J. Sm hợp lý nhất vì phát hoa, môi và trái giống với mẫu mà chúng tôi có.
3. Phân bố: - Chi Lecanorchis Blume phân bố ở nhiệt đới Đông Á, Nhật, Ma-lai-xia, Phi Luật Tân, Papua New Guine. Chi này có 20 loài; Thái lan 2, Việt Nam 1, chưa có ghi nhận ở Lào và Campuchia. - Nơi sống của chúng là dưới đất của rừng thường xanh bình ngyên và trung nguyên. Ở Việt Nam, tìm thấy loài này lần đầu tiên ở Phú Quốc như sau: + Vị trí: Tiểu khu 99, đồi 4, suối Đá Ngọn, ấp cây Thông trong, xã Cửa Dương, thuộc Vườn Quốc Gia Phú Quốc. + Hương phơi: Tây Nam, độ đốc < 100, thuộc phía nam dãy Hàm Ninh. + Loài này ở dưới đất của rừng nhiệt đới, lá rộng, thường xanh, thứ sinh, trạng thái rừng sào. Rừng 1 tầng với tầng cây gỗ hoà lẫn với tầng cây bụi, độ tàn che 0,6-0,8; đường kính bình quân D1.3 từ 5 -15 cm, chiều cao bình quân từ 5-7 m; loài ưu thế là loài cây tiên phong ưa sáng như: Thị (Diospyros spp), Còng (Callophyllum spp), Trâm vỏ đỏ (Syzygium zeylanicum (L.) (DC.), Sổ trai (Dillenia ovata Wall ex Hook.f.& Th.), Thành ngạnh đẹp, Đỏ ngọn (Cratoxylon formosum subsp. prunifolium (Kurz.) Gog.), Sầm (Memecylon spp), Cù đèn (Croton), Tiểu xim (Rhodamniadumetorum (Poir.) Merr.), Hồng sim (Rhodomyrtus tomentosa (Ait.) Hassk), Cọc rào (Cleitanthus sumatranus (Miq) Muell)...; tầng thảm tươi rải rác với các loài ưu thế như: Sâm nam, Huyết giác (Dracaena cohinchinensis (Lour.) Merr.), Quần diệp rắn (Rinorea anguifera (Lour.) O.Ktze), Sổ dả Nêpal (Saurauia nepalensis DC.), Guồi (Willughbeia edulis Roxb.); và tầng thảm mục chưa phủ kín mặt đất và phân hủy không hoàn toàn.
4. Tình trạng bảo vệ: - Theo Nghị định 32/2006/NG-CP: chưa cập nhật - Trình trạng nguy cấp theo IUCN: chưa có thông tin Theo Trích Yếu Được Cập Nhật Hóa Về Các Loài Lan Của Việt Nam (Averyanov, 2003) cho biết chi Lecanorchis chỉ có một loài ở Việt Nam, Lecanorchis javanica Blume, phân bố thuộc tiểu vùng hệ thực vật Trung Trường Sơn, rất hiếm (VR) và đang có nguy cơ bị tiêu diệt (EN). Do vậy, chúng tôi kiến nghị:
Loài Lan lê nhiều hoa (Lecanorchis multiflora J. J. Sm.) là loài Lan mới cho Việt Nam, phân bố ở đảo Phú Quốc, rất hiếm (VR) và đang có nguy cơ bị tiêu diệt (EN).
_____________________________ Lý Thọ: Chuyên gia tư vấn của WAR Nguyễn Tấn Chiến: Cán bộ kỹ thuật phòng NCKH-MT
