Nhờ sự giới thiệu của Bác sĩ Đoàn Bá Thuận ở Trà Vinh và Tiến sĩ Phan Kế Lộc, anh Ngọc Lý Hiển đã tới khách sạn đón tôi đi thăm Viện Sinh Học Tây Nguyên, trước đây là Tiểu Chủng Viện Đà Lạt.

Tiếp chúng tôi, Thạc sĩ Nông văn Duy người cao lớn, chủ nhiệm chi Hoa Lan, một trong 7 chi của Viện Sinh học. Sau khi trò chuyện về những loài lan tại miền Tây nguyên này anh Duy có tặng cho tôi cuốn Báo Cáo Tổng Kết về những cây lan rừng mọc tại Lâm Đồng do anh và các khoa học gia cộng sự viên viết vào năm 2008 và cuốn Thực Vật Chí Việt Nam tập 9 về các giống Hoàng Thảo Dendrobium do Tiến sĩ Dương đức Huyến viết và Viện Sinh Thái và Tài Nguyên Sinh Vật ấn hành vào năm 2007.

Chúng ta cũng nên biết thêm rằng anh Nông văn Duy là người tìm ra cây lan Calanthe duyana vào năm 2005 và Tiến sĩ Leonid Averyanoy đã dùng tên anh đặt tên cho cây lan này.

Trước khi đi thăm vườn lan tại đây, anh Duy còn tặng cho tôi một số hình ảnh hoa lan anh đã sưu tập được. Viện Sinh học Tây Nguyên có một trung tâm nghiên cứu về lan của Việt Nam. Hiện nay, có gần 260 loài lan đang được lưu giữ tại đây, trong đó 185 loài đã được định tên khoa học, có 3 loài mới công bố và 37 loài đặc hữu quý hiếm của Việt Nam. Bộ sưu tập hơn 1.000 chậu địa lan trong và ngoài nước, khoảng 1.300 giò, chậu, bảng phong lan các loại, mỗi loại có những nét đặc trưng riêng cho từng khu vực vùng miền. Đây còn là nơi tạo giống và giữ gìn nguồn gen của gần 260 loài lan rừng, trong đó có nhiều loài đặc trưng, đặc hữu cho vùng Lâm Đồng như các loài lan hài.


Khu bảo tàng sinh học có 7 phòng trưng bày và 6 phòng lưu trữ gồm 195 mẫu xương của 45 loài động vật, 386 mẫu thú của 58 loài, 245 mẫu chim của 95 loài, 43 mẫu lưỡng thê bò sát của 32 loài, hơn 300 mẫu của các loài côn trùng thuộc 10 bộ côn trùng. Trong 58 loài thú đã được định tên và trưng bày có 38 loài thuộc diện quý hiếm đã được công bố trong sách đỏ Việt Nam. Một số mẫu thú quý hiếm của Việt Nam duy nhất chỉ có ở đây như Cầy Giông sọc, Sóc bay sao, Hoẵng bạch tạng, Sóc đỏ quế, Báo lửa xám.

Vào thăm vườn lan, tôi vô cùng bỡ ngỡ trước những cây lan yêu quý, trước đây chỉ thấy hình ảnh trên mạng lưới thông tin hay trong sách vở. Nay nhìn thấy những bông hoa thực thụ mầu sắc tươi đẹp, cây lá xanh tươi phô bầy trước mắt. Tôi thầm cám ơn trời đất và tổ tiên phù hộ cho còn sống được tới ngày hôm nay, sau khi trải qua biết bao nhiêu cuộc tang thương biến đổi, vẫn còn diễm phúc nhìn thấy những bông hoa xinh đẹp của quê hương dấu yêu mà chúng tôi đành lòng phải rời bỏ ra đi.

Trước mắt tôi những đóa hoa Xuân, hay là nở hoa để chào đón đứa con lưu lạc phương xa trở về. Đây là cây Hạc đính Phaius longicornu cánh trắng như bạch ngọc, lưỡi tím có một vệt vàng trong họng, Monomeria dichroma cánh hoa mầu nâu vàng lưỡi mầu tím ít khi thấy, giáo sư Phạm Hoàng Hộ goi là Lan Đơn hành, còn Tiến sĩ Trần Hợp gọi là lan củ đơn và không biết tên dân gian gọi là gì. Kia là cây Giáng hương hồng nhan Aerides rubescens, một giống lan đặc hữu của Việt nam chỉ mọc tại Lâm Đồng, Đà Lạt.

Aerides rubescens

Phaius longicornu

Monomeria dichroma

Này là chậu lan Tóc tiên Holcoglossum subulifolium hoa trắng toát, nhị hơi có mầu vàng, Thanh đạm Hoàng Long, Coelogyne lawrenciana cánh hoa vàng nhạt lưỡi trắng có một đốm nâu cũng là một cây đặc hữu của Việt nam.

Holcoglossum subulifolium

Coelogyne lawrenciana

Lan ở đây còn quá nhiều với những cây khá phổ thông như mấy cây Aerides odorata, Giáng hương thơm, Dendrobium farmeri, Thủy tiên, Dendrobium primulinum, Long tu và những cây lan lạ như cây Cleisostomopsis ebehardtii, Acampe joycena và còn nhiều cây không có hoa cho nên tôi không thể nào biết đến tên khoa học cũng như tên gọi dân gian được.

Aerides odorata	Dendrobium farmeri
Dendrobium primulinum	Cleisotompsis ebehardtii
Acampe joycena	Trong bộ sưu tập hình ảnh Thạc sĩ Nông văn Duy tặng cho, tôi thấy có nhiều cây mới lạ với giới khoa học và không mấy phổ thông trong những người sưu tập hoa lan như: Acampe bidupense, Bulbophyllum devangirience, Calanthe puberula, Collabium chloranthum, Corybass annmensis (đặc hữu), Eria amica, Eria tomentosa, Habenaria falcatopelata, Phaius mishmensis, Uncifera dalatensis (đặc hữu).
Acampe bidupense	Bulbophyllum devangirience
Calanthe puberula	Collabium chloranthum
Corybass annmensis	Eria amica
Eria tomentosa	Habenaria falcatopelata
Phaius mishmensi	Uncifera dalatensis

Bộ sưu tập hình ảnh hoa lan của Nông văn Duy còn quá dài vì trên 400 tấm, chúng tôi xin hẹn sẽ trinh bầy vào một dịp khác.

Placentia 12-2009