Phaius là một loài địa lan có chừng 50 giống, mọc khắp Á châu, Úc châu, ở Tây Phi Châu và Madagascar, do Juan Loureiro nhận diên và công bố. Chữ Phaius là do tiếng La tinh phaios có nghĩa là (swarthy, dusky) ngăm ngăm bởi vì mầu hoa nâu đen của cây Phaius tankervillae cây lan đầu tiên được John Fothergill mang từ Trung Hoa về Âu Châu vào năm 1778.

Giống lan này thưởng được gọi là Nun's Orchid hay Veiled orchid. Lan mọc ở dưới đất, cao từ 80 cm đến 1.20 m, lá dài 70-90 cm, ngang 25-30 cm. Dò hoa cao tới 1.20 m mọc từ kẽ lá gần gốc. phổ thông nhất là giống Phaius tankervillae hay là Phaius grandifolius. Trên thế giới có khoảng 50 giống và Việt nam có 6 giống.

Phaius flavus (Bl.) Lindl. Đồng danh: Phaius macalatus, Phaius woodfordii Nơi mọc: Đà Lạt, Hà Giang
Hình: Nguyễn Minh Đức	Hình: Chu Xuân Cảnh
Phaius indigoferus Hassk. Đồng danh: Calanthe crinita Nơi mọc: Phú Thọ, Ninh Bình, Gia Lai, Kontum
Hình: Bùi xuân Đáng tạ̣i quá́n Trâm Anh, Di Linh
Phaius indochinensis, Seidenf. & Ormerod Nơi mọc: Đà Lạt, Lâm Đồng
Hình: Alex & Karel Petrzelka	Hình: Phan kế Lộc
Phaius mishmensis (Lindl.ex Paxt.) Rchb. f. Đồng danh: Phaius mishmensis var. Tonkinensis Nơi mọc: Đà Lạt, Tam Đảo, Ninh Bình, Cúc Phương
Hình: Trầ̀n Ngọ̣c Mạnhh	Hình: Nguyễn Minh Đức
Hình: Nguyễn Minh Đức	Hình: Chu Xuân Cảnh
Phaius tankervilleae (Banks ex Herit) Bl. Nơi mọc: Vĩnh Phúc, Ninh Bình, Huế, Gia Lai, Kontum, Đồng Nai. Mô Tả: Hoa phiá ngoà̀i trắng, phíá trong mầu nâu, lưỡi mầu đỏ
Hình: Bù̀i Xuân Đáng	Hình: Bù̀i Xuân Đáng
Hình: Phan Kế Lộc
Phaius longicornu Guill. Nơi mọc: Thừa Thiên, Huế, Lâm Đồ̀ng
Hình: Alex & Karel Petrzelka	Hình: Bùi xuân Đáng, tại Viện sinh học Tây Nguyên
Hình: Nguyễn Minh Đức

Trong bộ sưu tập hình ảnh của anh Nguyễn Minh Đức, CLB Tràng An chúng tôi có thấy những tấm ảnh dưới đây. Có lẽ đó là một giống Phaius mới hoăc có thể là biến dạng của cây Phaius flavus hay một cây nào đó. Việc này cần có các chuyên gia xác định.


CÁCH TRỒNG

NHIỆT ĐỘ
Hạc đính ưa thích nhiệt độ từ 60°F (16°C) vào ban đêm và 75°F (24°C) cho ban ngày. Tuy nhiên lan có thể chịu lạnh tới 40°F (10°C) và nóng tới 95°F (32°C) trong một vài giờ.

ÁNH SÁNG
Lan không ưa quá nhiều ánh sáng cho nên không thể trồng ở ngoài nắng, tốt nhất là để ở chỗ hơi rợp, hoặc có lưới thưa cho khỏi bị cháy lá. Khi lan đang ra nụ tránh di chuyển, để dò hoa khỏi bị cong quẹo.

TƯỚI NƯỚC
Lan ưa ẩm ướt, nên đừng để bị quá khô hay bị sũng nước, thông thường là 2-3 lần một tuần vào mùa hè hay 10 ngày một lần vào mùa thu đông. Khi tưới, dừng tưới vào lá, vì lá mỏng nên hay bi trầy và nên tưới vào buổi sáng, tránh đọng nuớc vào ban đêm dễ bị thối ngọn. Thỉnh thoảng nên tưới thật đẫm để xả hết cặn muối trong chậu. Khi cây non đã trưởng thành ngưng tưới nước 3-4 tuần lễ để cho ra hoa.

THOÁNG GIÓ
Lan cần để vào nơi thoáng gió để phòng ngừa bênh nấm Botrytis thường hay xẩy ra ở nơi không thoáng gió và ẩm uớt. Những vết đen vì bệnh nấm sẽ còn lại cho tới khi lá rụng.

BÓN PHÂN
Hạc đính cần nhiều phân bón, nên bón bằng phân 20-20-20, một thìa gạt cho 1 gallon (4 lít) nước. Bón hằng tuần hoặc bón bằng nước cá hay nước phân bò và chỉ bón khi cây mọc mạnh.

VẬT LIỆU TRỒNG
Trộn 1/3 rễ cây dương xỉ, 1/3 vỏ cây nhỏ, và 1/3 phân bò đã mục.

NHÂN GIỐNG
Sau khi hoa tàn, hãy tách cây làm nhiều nhánh 3-4 củ một, như vậy cây sẽ tăng trưởng mạnh hơn và sẽ có hoa vào năm tới. Nếu tách ít hơn sẽ không ra hoa. Ngoài ra có thể cắt dò hoa sát gốc và cắt thành từng đoạn ngắn có 1-2 mấu, bôi 2 đầu bằng Rootone. Để nằm ngang trên rêu ẩm, mỗi mấu đốt sẽ ra một cây con. Khi ra rễ chừng 5 phân có thể đem trồng, chừng 2-3 năm sau sẽ ra hoa.

Lan có thể trồng trong chậu hay trồng thẳng xuống đất miễn là nơi đó thóat nuớc và ở trong bóng mát.

6-/2010